XV Rajd Szlakiem Twierdzy Kraków.

XV Rajd Szlakiem Twierdzy Kraków został podzielony na dwie części. Część "krakowska" odbyła się 14 marca 2009r. Organizatorem rajdu był Oddział Wojskowy PTTK im. gen. J. Bema przy Klubie 2 Korpusu Zmechanizowanego, Klub 2 Korpusu Zmechanizowanego w Krakowie i Fundacja Aktywnej Ochrony Zabytków Techniki i Dziedzictwa Kulturowego "Janus". Celem było poznawanie historii budowy, funkcjonowania oraz znaczenia Twierdzy na przestrzeni jej dziejów, zwiedzanie wybranych obiektów fortyfikacyjnych, zapoznanie się ze współczesnymi możliwościami wykorzystania byłych obiektów Twierdzy, poszerzenie wiedzy z zakresu historii Krakowa, a w szczególności jego militarnych tradycji, promowanie budowli Twierdzy Kraków jako kolejnej, bardzo ciekawej atrakcji turystycznej.

Pierwsza część Rajdu rozpoczęła się przed wejściem do fortu 43 Pasternik, gdzie licznie tego dnia przybyli uczestnicy, w promieniach wiosennego słońca wysłuchali krótkiej, ale treściwej prelekcji Kuby Mikulskiego na temat Twierdzy Kraków. Fort powstał jako dzieło półstałe w latach 1872 - 1878, następnie w latach 1881-1884 został przebudowany na fort stały artyleryjski  z szeregiem nietypowych rozwiązań - jako jedyny w Krakowie o pięciobocznym narysie. Posiada w szyi parterowy blok koszarowy z półbastionami flankującymi bramę główną, w centrum założenia znajdują się dwa dziedzińce przedzielone betonową poterną, na czole nietypowy schron - podwalnia z ziemnym wałem artyleryjskim ze schronami pogotowia w poprzecznicach. Pozostałe stanowiska dział, znajdują się na każdym barku, stanowią klasyczne działobitnie z poprzecznicami mieszczącymi schrony pogotowia. Fosa o klasycznym narysie z pięcioma kaponierami; po dwie barkowe i czołowa. Do dnia dzisiejszego Fort 43 Pasternik i przyległy teren pozostaje w użytkowaniu wojska, gdzie szkolą się nie tylko Polscy żołnierze. Anglojęzyczne napisy na elewacji podwalni i poterny świadczą dobitnie, że już od wielu lat jesteśmy w NATO.

Dalsza trasa wędrówki prowadziła przez tereny poligonu wojskowego, aż do celu wycieczki jakim był fort 44 Tonie. Fort 44 Tonie został zbudowany 1879 roku jako dzieło półstałe, w latach 1881 - 1884 przebudowany na jednowałowy fort artyleryjski. Prezentował typowe cechy dla dzieł tego typu, przy czym topografia terenu wymusiła asymetrię rzutu. Na prawym skrzydle fortu w szyi zbudowano półbastion, który skomunikowany był z blokiem koszar szyjowych klatka schodową i pochylnią do wytaczania dział. W tym miejscu fosa zabezpieczona była dodatkową kaponierą. W trakcie modernizacji twierdzy w latach 90. XIX w. fort 44 uzyskał kategorie głównego dzieła pierścienia, wspierał go go zbudowany w pobliżu pancerny fort bliskiej obrony 44a "Pękowice". W latach 1902 - 1908 dokonano kompleksowej modernizacji fortu przez przekształcenie go z artyleryjskiego na pancerny. W nowej postaci fort zdominowała funkcja obrony bliskiej, choć utrzymano zredukowana pozycję do obrony dalekiej. Elementy pierwotnego założenia takie jak skala, narys, główne bloki kazamatowe i kaponiery pozostały bez zmian, lecz zostały wzmocnione ze względu na rozwój środków rażenia. Parterowe blok koszarowy posiada na prawym skrzydle załamanie, w kazamatach którego wstawiono dwie armaty 6 cm M.99 za wspólnym dwu strzelnicowym pancerzem. Zadaniem tego stanowiska artyleryjskiego było flankowanie koszar szyjowych. Na krańcu lewego skrzydła koszar szyjowych umieszczono tradytor z 4 tarczami dział kazamatowych 8cm M.98  Tradytor posiadał własną wieżę obserwacyjno-bojową i stanowiska reflektorów. Pod tradytorem znajdują się pomieszczenia magazynu amunicji, pomieszczenie techniczne i pomieszczenie studni. Stanowiska bojowe tradytora skomunikowane były z dolna kondygnacją klatką schodową, którą poprowadzona była rura głosowa do wydawania komend przez dowódcę baterii. Za koszarami szyjowymi znajduje się potężny schron pogotowia. W centrum założenia umiejscowiona jest wewnętrzna bateria z odkrytymi stanowiskami sześciu dział obrony dalekiej z trzema schronami pogotowia w poprzecznicach. Środkowy schron był skomunikowany  windą amunicyjną i klatka schodową z poterną główną. N skrzydłach czół fortu wybudowano dwie baterie z wieżami pancernymi. Każda z baterii posiadała po dwie wysuwalno-obrotowe wieże dział szybkostrzelnych 8cm Senkpanzer S.P. M.2 (V.P.N 3, V.P.N 5, V.P.N 7,  V.P.N 9) i wieże obserwacyjną (B 64, B 66) do kierowania ogniem. Bloki baterii skomunikowane były poternami z kaponierami barkowymi. Na czole fortu znajduje się schron pogotowia z galerią strzelecką i pancerną kopułą obserwacyjno - bojową (BF 4). Blok schronu połączony był schodami z poterną główna prowadzącą do kaponiery czołowej. Obsadę fortu stanowiło 8 oficerów, 224 szeregowych piechoty, 265 szeregowych artylerii i 8 saperów. Fort prawdopodobnie brał udział w trakcie bitwy o Kraków w 1914 roku. Jego baterie obrony dalekiej wspierały siły walczące na dalekim przedpolu fortu z nacierającymi wojskami carskimi. W okresie międzywojennym fort był konserwowany jako element Obozu Warownego Kraków. We wrześniu 1939 roku w oparciu o zachodni front twierdzy, Wojsko Polskie stoczyło krótkotrwałe walki w osłonie odwrotu Armii" Kraków", potwierdzony jest udział artylerii fortu i zniszczenie dwóch pojazdów pancernych czołówek  niemieckiej 4 dywizji lekkiej. W czasie okupacji niemieckiej fort pełnił rolę magazynów i warsztatów wojskowych. Pod koniec 1944 roku Niemcy odstrzeliwali ładunkami wybuchowymi elementy pancerne w celu ich odzysku na złom. Zostały odstrzelone kazamaty pancerne tradytora wraz z kopułą obserwacyjno - bojową, jak też z lewej baterii pancernej kopuła obserwacyjna i wieża Senkpanzer S.P. M.2. Przez długie powojenne lata fort pełnił rolę magazynu wojskowego. Pod koniec roku 2008 Zarząd Budynków Komunalnych przekazał fort 44 Tonie Fundacji Aktywnej Ochrony Zabytków Techniki i Dziedzictwa Kulturowego "Janus". Działania Fundacji i skupionych wokół niej środowisk obywatelskich, min. zmierzającą do wypracowania i wdrożenia metod ochrony, opieki i udostępnienia współczesnemu społeczeństwu dwu największych w środkowej Europie zespołów fortecznych  austro - węgierskich twierdz pierścieniowych Kraków i Przemyśl oraz przywrócenia i zachowania dla przyszłych pokoleń ich tożsamości historycznej.

Na zakończenie pierwszej części Rajdu gospodarze fortu 44 Tonie przygotowali ognisko,  przy którym strudzeni długą wędrówką uczestnicy mogli posilić się smażoną kiełbasą. Rozdaniem certyfikatów uczestnictwa, pamiątkowych odznak i gratulacjami za wytrwałość komandor Henryk Łukasik zakończył XV Rajd Szlakiem Twierdzy Kraków. Druga część XV Rajdu Szlakiem Twierdzy Kraków (Szlakiem Wielkiej Wojny 1914-1918) odbędzie się w ostatni weekend marca - przed nami Twierdza Modlin i Twierdza Osowiec.