XVI Rajd Szlakiem Twierdzy Kraków.

XVI Rajd Szlakiem Twierdzy Kraków odbył się w dniach 10 - 11 października 2009 roku. Organizatorem rajdu był Oddział Wojskowy PTTK im. gen. J. Bema przy Klubie 2 Korpusu Zmechanizowanego, Klub 2 Korpusu Zmechanizowanego w Krakowie. Celem było poznawanie historii budowy, funkcjonowania oraz znaczenia Twierdzy na przestrzeni jej dziejów, zwiedzanie wybranych obiektów fortyfikacyjnych, zapoznanie się ze współczesnymi możliwościami wykorzystania byłych obiektów Twierdzy, poszerzenie wiedzy z zakresu historii Krakowa, a w szczególności jego militarnych tradycji, promowanie budowli Twierdzy Kraków jako kolejnej, bardzo ciekawej atrakcji turystycznej, a także zwiedzenie miejsc upamiętniających walkę żołnierzy I wojny światowej.

Pierwszy dzień rajdu prowadził „szlakiem pierwszowojennych bitew i cmentarzy. Na trasie autokarowej wycieczki znalazły się Dobczyce, Wiśniowa, Kasina Wielka, Chyrzówki, Limanowa, Laskowa, Kamionka Mała, Żegocina, Rajbrot, Łąkta Górna, Leszczyna, Łapanów, Gierczyce i Wieliczka. Uczestnicy rajdu mogli zobaczyć Przełęcz Rydza Śmigłego, gdzie w nocy z 23/24 grudnia 1914 roku Legioniści wzięli do niewoli szwadron jazdy rosyjskiej, w Limanowej zapoznali się z ekspozycja w Muzeum Ziemi Limanowskiej poświeconą bitwie pod Limanową, zwiedzili wiele cmentarzy wojennych z okresu I wojny światowej będących świadectwem zaciętych walk na tych terenach.

Drugi dzień XIV Rajdu Szlakiem Twierdzy Kraków to zwiedzanie I sektora obronnego twierdzy. Na trasie pieszej wędrówki znajdowały się: „Diabelski Most” – bezkolizyjne skrzyżowanie dróg fortecznych, relikty bramy Kościuszko, fort 2 Kościuszko, szaniec fs-3, ostrogi bramne 3a i 3b , ostróg bramy "Wola Justowska" i relikty fortu n-4.

Fort 2 Kościuszko jest jednym z najstarszych zachowanych dzieł Twierdzy Kraków. Zbudowany został w latach 1850 - 1856 jako daleko wysunięty punkt obrony. Fort ten jest dziełem cytadelowym, zaprojektowanym przez zespół: Bernard von Caboga, Franz Pidoll von Quintenbock oraz Feliks Księżarski. Narys fortu zbliżony jest do sześcioboku z narażonymi bastionami: od zachodu trzy wielkie, od wschodu dwa mniejsze flankujące przełamany blok koszar szyjowych, broniony dodatkowo kaponierą. Fort Kościuszko był największym dziełem obronnym Twierdzy Kraków, w 1854 roku posiadał 60 armat i haubic oraz 6 moździerzy, załoga fortu liczyła 732 żołnierzy. W późniejszym okresie fort poddano nieznacznej modernizacji, wprowadzając m.in. poprzecznice na wale frontu zachodniego czy przekształcając stanowiska artylerii w pn-wsch. barku bastionu III, tworząc tam baterie o działaniu tradytorowym. Początkowo fort był jednym z czterech dzieł wysuniętych przed rdzeń twierdzy. W latach 1854 - 1857 zagęszczono ten obwód szańcami. W latach 1907 - 1910 fort włączono do nowego rdzenia twierdzy, budując w jego sąsiedztwie system nowych ostrogów, bram i umocnień ziemnych. Zachowany jest niemal w całości, w latach 1945 -1947 wyburzono bastiony czołowe. We wrześniu 1939 roku stacjonował tu 131 dywizjon artylerii przeciwlotniczej. W roku 1940 hitlerowcy zmienili nazwę fortu na Fort List, gdzie pod koniec wojny umieścili internowanych żołnierzy włoskich. Obecnie w budynku koszarowym i bastionach znajduje się muzeum, hotel, kawiarnia i rozgłośnia radia RMF.

Fort n-4 powstał w roku 1855 jako szaniec fs-4. W 1908 roku został całkowicie przebudowany na fort rdzenia, posiadał parterowy blok koszarowy i dwa schrony pogotowia na barkach, zapole i wjazd do fortu strzegła ziemna kaponiera. W latach 1934 - 36 schrony zostały wysadzone, a partie ziemne zniwelowane. Zachowany blok koszar ok. 1943 roku zostaje przebudowany przez Niemców na schron przeciwlotniczy.  Na okolicznym terenie położonym w Cichym Kąciku przy ul. Piastowskiej są plany budowy Centrum Muzyki Kameralnej, na które złoży się sala koncertowa na 800 miejsc wraz z zapleczem, garderoby, biblioteka i pawilon wystawienniczy. Blok koszarowy fortu ma stać się częścią tego kompleksu, zostanie on wkomponowany w nowoczesną architekturę.

Trasa rajdu zakończyła się w forcie 7 „Za rzeką” na ul.Rydla. Obiekt ten powstał w roku 1854 jako polowy, sześcioboczny szaniec fs-7, zbudowany w okresie kryzysu politycznego związanego z wojną krymską. Zlokalizowano go na północ od zabudowy ówczesnej wsi Łobzów, tuż obok linii kolejowej wiodącej na Śląsk, w miejscu wybranym wcześniej do budowy stałego fortu reditowego. W drugiej połowie lat 50. XIXw. podjęto przebudowę wybranych szańców na forty stałe. Przebudowa fs-7 trwała wyjątkowo długo, objęła lata 1857 – 1868. W jej wyniku szaniec został całkowicie zlikwidowany, a w jego miejscu powstał zupełnie nowy obiekt. W centralnej części fortu zbudowano dużą parterową reditę, stanowiącą śródszaniec fortu i jednocześnie część mieszkalną dla załogi. Usypano na niej ziemny wał – przedpiersie dla piechoty i być może moździerzy. Reditę otaczał wał dla piechoty i artylerii, o pięciobocznym narysie i omurowanych stokach. Pod wałem, na czole fortu zbudowano podwalnię służącą jako izby mieszkalne żołnierzy. Całość założenia otaczała szeroka, sucha fosa z omurowanym stokiem i przeciwstokiem, broniona przez kaponiery. Zasadniczym budulcem elementów kubaturowych fortu była cegła; jedynie blok podwalni wykonano częściowo z betonu. Fort nie był modernizowany, choć niedługo po ukończeniu stał się przestarzały wskutek szybkiego rozwoju artylerii. Po rozpoczęciu budowy zewnętrznego pierścienia umocnień włączono go do tzw. rdzenia, czyli wewnętrznej linii obrony twierdzy. W roku 1909, w ramach podjętej wówczas przebudowy rdzenia związanej z likwidacją umocnień na linii dzisiejszych Alej Trzech Wieszczów w narożniku lewego barku i szyi wzniesiono betonowy tradytor, przeznaczony dla dwóch armat, ostrzeliwujący międzypole w kierunku bramy bronowickiej i sąsiednich fortów n-6  i n-5. Aż do początku XXI stulecia pozostawał nieprzerwanie w rękach wojska, jako obiekt magazynowy. Obecnie znajduje się w rękach prywatnych.

W forcie 7 organizatorzy rajdu przygotowali ognisko, przy którym uczestnicy strudzeni wędrówką i intensywnym zwiedzaniem fortyfikacji krakowskiej twierdzy mogli posilić się smażona kiełbasą. Rozdaniem certyfikatów uczestnictwa, pamiątkowych odznak i gratulacjami za wytrwałość komandor Henryk Łukasik zakończył XVI Rajd Szlakiem Twierdzy Kraków. Kolejny już na wiosnę przyszłego roku.