Eksploracja i inwentaryzacja kawerny Winnica Twierdzy Kraków.

Kawerna wydrążona przez Austriaków w roku 1914 pod fortem 53a Winnica   jest w chwili obecnej w całości zalana wodą. Po odgruzowaniu zasypanego wejścia i zdobyciu odpowiednich środków w grudniu 2004 roku udało nam się w pełni ją zbadać i zinwentaryzować. Z przeprowadzonych prac wykonano dokumentacje filmową, fotograficzna i rysunkową.

Na obszarze Twierdzy Kraków Austriacy w latach 1914 - 1916 wybudowali wiele zespołów podziemnych zwanych kawernami. Kawerny są to zespoły sztucznych grot i korytarzy, zazwyczaj kutych w skale wapiennej. Jedne z nich tworzyły bierne zaplecze schronowe za trzecim pierścieniem , niektóre natomiast stanowiły zaplecze schronowe polowych pozycji obronnych w linii fortów lub przed nimi, bezpośrednio połączone okopami. Służyły one także jako magazyny żywności i amunicji. Największe skupisko kawern położone jest w południowo - zachodniej części miasta. Związane jest to z występowaniem na tym terenie skał wapiennych. Umożliwiało to tworzenie bezpiecznych schronów o ścianach wielometrowej grubości, chroniące przed ówczesnymi pociskami artyleryjskimi. Przy budowie używano materiałów wybuchowych, umieszczanych w drążonych otworach o średnicy ok. 3cm i długości kilkudziesięciu centymetrów. Kawerny posiadały zazwyczaj kilka otworów wejściowych, z reguły obmurowanych wraz z początkowym odcinkiem korytarza.

Kawerna Winnica położona jest na przedpolu fory 53a Winnica. Do wnętrza prowadzi pięć wejść, z czego dwa (2) i (4) są zasypane. Położenie otworów wejściowych względem siebie świadczy o rozległości założenia. Cała kawerna zalana jest wodą i zwiedzanie bez odpowiedniego sprzętu nie jest możliwe.  Otwory wejściowe, jak i korytarze są obetonowane i prowadzą do komór magazynowych. Cztery komory kawerny połączone są ze sobą korytarzem kutym w skale. Z komory (wejście (1))  w lewą stronę prowadzi korytarz zalany wodą posiadający szyb na powierzchnię, zamknięty drewniana klapą.  Dalej korytarz biegnie w stronę fortu 53a Winnica, gdzie po kilkunastu metrach jest zawalony. Z komory w prawą stronę korytarz prowadzi do następnych komór z wyjściami na powierzchnię. Na szczycie wzniesienia znajduje się rura wentylacyjna kawerny.

04 grudzień 2004r.
12 grudzień 2004r.

(Gazeta Krakowska 10.01.2005)

Stowarzyszenie "Rawelin" odkrywa podziemia austriackich fortyfikacji - Tajemnice Winnicy. Forty austriackiej Twierdzy Kraków są dość dobrze rozpoznane i opisane. Dotyczy to wszakże tylko ich konstrukcji naziemnych. Słabo natomiast znamy system podziemnych przejść i kawern. Wiadomo, że podziemne korytarze i kawerny wykuto w forcie Bodzów (w połowie drogi między Krakowem i Tyńcem). Za najdłuższe znane podziemia uchodziły dotąd korytarze w kawernie "Wielkanoc", na zachód od Bodzowa. Jednak odkrycia dokonane pod koniec ub. roku przez członków Stowarzyszenia "Rawelin" podważają tą opinię.

Zatopione korytarze: Jadąc do Tyńca warto skręcić w ulicę Winnicką. Wzgórze po prawej stronie, zakrywające fort "winnica", przypomina twierdzę. Do dziś widoczne są okopy, miejscami wykute w litej skale. Nie na tym jednak polega największa tajemnica "Winnicy". Skomplikowany system okopów był połączony równie skomplikowanym systemem podziemnych przejść i kawern, które zapewniały łatwą i bezpieczną łączność między fortem a jego przedpolem. Odtworzenie systemu podziemi "Winnicy" natrafia jednak na istotą przeszkodę. Są one prawie całkiem zatopione. Znamy podziemia bliżej fortu, ponieważ woda opada tu na tyle nisko, iż możliwe jest ich penetrowanie. To system składający się z długiego korytarza i pięciu wyjść. Zasługą "Rawelinu" było odkrycie drugiego systemu, złożonego z co najmniej pięciu komór połączonych korytarzami.

Podwodne badania: Na początku grudnia dwóch płetwonurków "Rawelinu" zeszło pod wodę. Po przepłynięciu 20-metrowego korytarza natrafili na inny, biegnący prostopadle. Rozpoczęli badania części znajdującej się po prawej stronie. Odkryli trzy komory, z których ostatnia kończyła się zasypanym korytarzem, prawdopodobnie prowadzącym na powierzchnię. Próbowali także spenetrować lewą stronę korytarza, lecz w butlach zaczęło brakować powietrza. Niedawno nurkowie zeszli pod wodę po raz drugi. W trzeciej komorze znaleźli niespodziewanie tabliczkę informującą, iż komorę odkryto w roku 1983, a pierwsze badania podwodne przeprowadzono 1987. Podpisał ja Krzysztof Wielgus, znany badacz fortyfikacji. Ludziom z "Rawelinu" udało się ustalić, gdzie prawdopodobnie wychodzą wyjścia z podziemnych komór. Niestety, są one na razie niedostępne. Ciekawych odkryć dostarczyła lewa strona korytarza, której badania nurkowie musieli zaprzestać tydzień wcześniej. Odkryli szyb windy o wysokości 7-8 metrów, zamknięty drewnianą klapą. Znaleźli też zasypany korytarz, który prawdopodobnie prowadził do fortu.

Niewykorzystana szansa: Fortyfikacje, w tym także podziemne, maja w Europie wielotysięczną grupę wielbicieli. W Polsce kultowym wręcz miejscem jest Międzyrzecki Rejon Umocniony, który corocznie zwiedzają tysiące turystów. Gdyby znalazł się ktoś z pieniędzmi oraz pomysłem i odtworzył naziemną, a także podziemną  część "Winnicy", Kraków zyskałby jeszcze jedną atrakcje turystyczną. Gdyby połączyć zwiedzanie "Winnicy" z pobliskim "Bodzowem" i "Wielkanocą", ewentualnie z innymi fortami krakowskimi, byłaby to atrakcja na miarę europejską. (Jerzy Pałosz)

Eksploracja kawerny Winnica. 4/12 grudzień 2004r.